“Бүжин Даваа хаан” туулийг бүрэн эхээр нь хайллаа

2016 оны 12-р сарын 30. 15:52

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж үндэсний өв, соёл, уламжлалаа сэргээх талаар анхааран ажиллаж байгаа билээ. Энэ хүрээнд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын ивээл дор өнгөрсөн жилээс өвлийн улиралд туулийг бүрэн эхээр нь хайлах зан үйлийг үйлдэж эхэлсэн юм.

Өнөөдөр буюу аргын тооллын 12 дугаар сарын 30, билгийн тооллын өвлийн илүү дунд сарын шинийн 1-ний Улаан нохой өдөр Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө”-нд ардын язгуур урлагийг өвлөгч Жилкерийн ес дэх удмын туульч Авирмэдийн Балдандорж Их хөлгөн тууль болох “Бүжин Даваа хаан” туулийг бүрэн эхээр нь хайллаа.

Уламжлалт тууль хайлах зан үйлийг нарийн баримтлан туулийн эхэнд “Арван гурван Алтайн магтаал”-ыг бүтэн хайлж туулийн завсарлагаар ардын язгуур урлагийн төрлүүд болох баруун монгол ардын бие биелэгээ, морин хуурын татлага, цуур, ятга хөгжим, хөөмэйн үзүүлбэр бүхий бэсрэг тоглолтуудыг толилуулав.

Туульд гарч буй үйл явдлын тайлбар тайлалыг алдарт эрдэмтэд болох Я.Катуу, Т.Баясгалан нар тайлбарлан хүргэв.

Эртний Монголчууд тууль хайлж өөрсдийн төдийгүй хотол зоны ажил үйлс, хувь заяаныхаа заслыг хийдэг байсан бөгөөд “Бүжин Даваа хаан” тууль нь аян замын засал, олз омог, хишиг буяныг хүсдэг.

Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө” нь найман ханатай их цагаан өргөө юм. Уламжлалт тууль хайлах зан үйлийн ёс уламжлалыг чанд баримтлан театрчилсан бус харин язгуурлаг шинж байдлыг нь илүүтэй харуулах тал дээр анхаарал хандуулж туулийг тусгайлсан өдөр бүрэн хэмжээгээр монгол гэрт хайлдагаараа илүү онцлогтой.

Тууль төрийн ёсонд төдийгүй гэрийн ёсонд хүндтэй байр эзэлдэг. Тууль хэлүүлэх айл туульчийнд хэдэн өдрийн өмнө очиж, хадаг барин заллага айлтгадаг. Туульчийг залран ирэхэд айл хотлоороо цуглан хэдэн шөнө дамнан тууль сонсдог. Ойрадын туулчид тууль хайлахын өмнө “Алтайн магтаал” хэлж, Алтай дэлхийгээ аргадан байж сая туулиа хайлж эхэлдэг.

Туулийг товшуур, хуур, икэл, хуучир зэрэг хөгжмийн зэмсэгийн аль нэгээр ая хамсран хайлдаг уламжлалтай. Зарим нутагт хөгжмийн зэмсэг хэрэглэлгүйгээр аялгуулан хэлдэг ёс буй. Хэдэн мянган жилийн турш эцэг өвгөдөөс аман байдлаар дамжиж ирсэн дэлхийд хосгүй энэ гайхамшигт соёлыг өвлөн уламжлуулах, сурталчлах, судлах, нууцыг нь тайлах нь өнөө цагийн нийгмийн амьдралд олон талын ашиг тустай зүйл болох билээ.

Тууль хайлах нь зөвхөн зөвхөн гоо сайхны учир холбогдолтой төдийгүй зан үйлийн холбогдолтой юм. Туулийг өвөл хайлдаг. Зуны сар гарч тэнгэр дуугарснаас хойш хайлдаггүй уламжлалтай аж. Ган гачиг, зуд шуурга, өвчин зовлон, гай барцад тохиолдох аваас Алтайгаа магтахад бүх юм сайн сайхан болдог хэмээн эртний туульчид үздэг байжээ.

Монголчууд эртнээс нааш туулийг хүндлэн дээдлэж, дайн тулаан, ан авд мордох, уул ус тахих зэрэг иргэний болоод төрийн ёслолын үед тууль хайлуулж иржээ.

XIX зууны сүүлчээс эхлэн гадаад, дотоодын эрдэмтэд судлаачдийн тэмдэглэн авч судалгааны эргэлтэд оруулсан Монгол туулийн хэдэн арван дурсгал бичгийн хэлбэрээр үлдсэн боловч, XX зууны дунд үеэс эхлэн XXI зууны эхэн гэхэд Монгол туулийн амьд уламжлал тасрах бодитой аюулд тулгараад байгаа юм.

Тууль нь Монгол улсаас яаралтай хамгаалах шаардлагатай Соёлын биет бус өвийн жагсаалтанд 2009 онд бүртгэгдсэн өв юм.

Иймд Монгол туулийгуламжлан өвлүүлэх, сурталчлан таниулах, түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор Богд хааны ордон музейд “Хаан туульсийн өргөө”-г байгуулсан ба жил бүр тогтмол үйл ажиллагааг явуулж эхлээд байна.



Нэг л LIKE бидэнд хангалттай


LIKE дараарай, баярлалаа

Сэтгэгдэл бичих

Анхааруулга

Уншигч танд дээрх мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой соёлч боловсон, зүй зохистой хэлэлцүүлэг үүсгэх, хувийн үзэл бодлоо илэрхийлэх боломжийг олгож байна.
Та сэтгэгдэл бичихдээ дараах хэдэн зүйлийг анхаарна уу!
  • Аливаа зүйлд санал, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх нь ардчилсан чөлөөт нийгмийн зарчим хэдий ч өөрийн эрх нь бусдын эрх ашгаар хязгаарлагдаж байдаг тул Та бусдад хүндэтгэлтэй хандаж, зөвхөн тухайн мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой саналаа илэрхийлнэ үү.
Дэлгэрэнгүй...

Уншигчдын сэтгэгдлүүд   [ 1 ]

2017 оны 1-р сарын 2. 21:14Зочин - [112.72.12.**]

Дэмжүүштэй сайн үйлс мөн. Залуучуудад ач тусыг нь зөв ойлгуулах юмсан даа

Шинэ мэдээИх уншсанИх сэтгэгдэлтэй

"Б.Хурцыг Элчингээр томилох биш хариуцлага тооц"5 цаг 25 минутын өмнө

Өвөрхангайн багачууд бүгд цом хүртжээ6 цаг 28 минутын өмнө

43 эмч багаараа Япон, БНСУ-д суралцана6 цаг 31 минутын өмнө

"Монголын экспортын хэмжээ Африкийн буурай орноос бага байна"6 цаг 49 минутын өмнө

Эрчим хүчний сайд асан Д.Зоригтыг шалгаж эхэлжээ7 цаг 16 минутын өмнө

ТҮЦ машинаас их, дээд сургуулийн дипломын лавлагааг авна7 цаг 22 минутын өмнө

"Эрдэнэт үйлдвэр"-ийн 49 хувийг нийгэмчлэхийг хориглов7 цаг 32 минутын өмнө

Ханиад, томууны зөвлөгөөг “Утасны эмч”-ээс аваарай7 цаг 35 минутын өмнө

"Б.Хурц төрийн албыг хувийн зорилгоор ашиглаж байсан"7 цаг 36 минутын өмнө

Б.Бат-Отгон “Шилдэг хэсгийн төлөөлөгч” уралдаанд түрүүлэв7 цаг 48 минутын өмнө

"15-19 насны иргэдийн дунд ДОХ-ын өвчлөл их байна"7 цаг 50 минутын өмнө

Шийдвэр гүйцэтгэгч нарын нэгдсэн сургалт болж байна8 цаг 38 минутын өмнө

Гамшгаас хамгаалах сургалтад 80 гаруй алба хаагч хамрагдав8 цаг 57 минутын өмнө

Техникийн уулзалт семинарт оролцлоо9 цаг 14 минутын өмнө

Сургалт, танин мэдэхүйн арга хэмжээ болов9 цаг 16 минутын өмнө

Сайд асаны охин Г.Үрэлээ: Би бас хүчиндүүлж байсан 9 цаг 30 минутын өмнө

Сум бүрт малзүйч ажиллана9 цаг 43 минутын өмнө

Богд хан уулын хишиг барилдаан болно9 цаг 46 минутын өмнө

Албаны хэмжээнд цэргийн тангарагаа давтав9 цаг 48 минутын өмнө

УИХ-ын тогтоолын төслийг баталлаа9 цаг 51 минутын өмнө

Д.Сарангэрэл ЭМД-ын үндэсний зөвлөлийн гишүүнээр томилогдлоо9 цаг 54 минутын өмнө

Д.Сарангэрэл: Нийтлэг хэрэглэгддэг эмийг 30-80 хувь хөнгөлнө11 цаг 9 минутын өмнө

Б.Хурцыг БНСУ-д Элчин сайдаар томилохыг дэмжлээ11 цаг 19 минутын өмнө

Засаг даргын зөвлөл хуралдлаа11 цаг 22 минутын өмнө

Залуучуудын гарааны бизнесийг дэмжих арга хэмжээ боллоо11 цаг 23 минутын өмнө

Хугацаа дууссан өндгөн шоколад, иштэй чихэр зарагдаж байжээ11 цаг 28 минутын өмнө

Голуудын мөс гүн хөлдөөгүй тул цөмрөх аюултайг анхааруулав11 цаг 35 минутын өмнө

“Чингис хаан” ОУНБ-хан 1,2 сая дахь зорчигчдоо хүндэтгэл үзүүлэв11 цаг 41 минутын өмнө

Элчин сайд Д.Батсайханыг хүлээн авч уулзав11 цаг 45 минутын өмнө

Ж.Батзандан: Д.Энхбат агсныг хулгайлсан хэргийг бид дахин шалгуулна11 цаг 48 минутын өмнө

ОБЕГ-ын дарга нар Азийн түншлэлийн хуралдаанд оролцож байна12 цаг 19 минутын өмнө

Б.Хурцын асуудлыг хаалттай хэлэлцэж байна12 цаг 23 минутын өмнө

Тоон гарын үсгийн хэрэглээг нэмэгдүүлнэ12 цаг 42 минутын өмнө

УИХ-ын гишүүн Д.Гантулгыг яллагдагчаар "татна"12 цаг 45 минутын өмнө

“Болор цом-35” наадам эхэллээ12 цаг 51 минутын өмнө

Даатгалын зарчмуудад өөрчлөлт оруулах санал авч эхлэв13 цаг 1 минутын өмнө

Хотын дарга зочиддоо үндэсний брэндийг бэлэглэнэ13 цаг 23 минутын өмнө

500 гаруй жилийн настай аварга загас барьжээ13 цаг 31 минутын өмнө

Б.Хурцын талаар нээлттэй хэлэлцүүлэг хийнэ13 цаг 39 минутын өмнө

Пушкинийг нас барсны дараах Дантесын хувь тавилан13 цаг 40 минутын өмнө

Чуулганы үеэр Ерөнхийлөгч мэдээлэл хийнэ13 цаг 54 минутын өмнө

Путин: Трампыг би биш, Америкчууд өөрсдөө үнэлж цэгнэх ёстой13 цаг 57 минутын өмнө

Б.Шижирбат дөрөвдүгээр байрт шалгарлаа14 цаг 8 минутын өмнө

Шатахууны хараат байдалд "шаг" тавихын учиг14 цаг 16 минутын өмнө

ҮЙЛ ЯВДАЛ: “Инноваци авто тээвэрт” өдөрлөг болно15 цаг 12 минутын өмнө

Улаанбаатарт 17 хэм хүйтэн15 цаг 14 минутын өмнө

Өнөөдөр хулгана өдөр15 цаг 17 минутын өмнө

"Дээд боловсролын чанар шинжлэх ухааны салбартай холбоотой"Өчигдөр 19 цаг 25 минут

С. Амарсайхан: Иргэдэд чирэгдэл учруулдаг төрийн байгууллагын хүнд суртлыг таслан зогсооноӨчигдөр 19 цаг 16 минут

НҮБ-ын Суурин зохицуулагч Биата Транкманыг хүлээн авч уулзавӨчигдөр 19 цаг 14 минут

Гурван ихэр хүүхдэд гурван өрөө байр бэлэглэвӨчигдөр 19 цаг 06 минут

Шинэ орон сууцны үнэ 0,20 хувиар өсчээӨчигдөр 19 цаг 02 минут

У.Хүрэлсүхийн халаа сэлгээнд Тагнуул, Татварын Ерөнхий газрын дарга нар өртөх үүӨчигдөр 18 цаг 59 минут

Эмэгтэйчүүдийг бүлэглэж дээрэмддэг таксины жолоочдыг илрүүлжээӨчигдөр 18 цаг 37 минут

“Хүүхдийн кабинет” уртасгасан цагаар ажиллаж байнаӨчигдөр 18 цаг 26 минут

Цагаан зээр 100, агнуурын шувуу 500 толгойг агнуулахыг зөвшөөрөвӨчигдөр 18 цаг 25 минут

Эмнэлгүүдэд хүүхдийн орны тоог 517 ороор нэмэгдүүлжээӨчигдөр 18 цаг 22 минут

Төв талбайн сүлд модны гэрлийг маргааш асаанаӨчигдөр 18 цаг 20 минут

13 дахь сарын цалингаа аваагүй 1239 иргэн байнаӨчигдөр 18 цаг 09 минут

Барилга, хот байгуулалтын сайдтай санал солилцовӨчигдөр 18 цаг 06 минут

“Шилдэг хэсгийн төлөөлөгч” уралдаан үргэлжилж байнаӨчигдөр 18 цаг 04 минут

Үндэсний лигийн оргил тоглолт Архангайн ялалтаар өндөрлөвӨчигдөр 18 цаг 01 минут

Жижиглэн худалдаа эрхлэгчид чуулнаӨчигдөр 17 цаг 55 минут

“Эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанар, аюулгүй байдал” сургалт боллооӨчигдөр 17 цаг 54 минут

“Улаанбаатар төмөр зам” ХНН-ийн даргад албан бичиг хүргүүлэвӨчигдөр 17 цаг 52 минут

Амьтан, ургамлыг хамгаалах чиглэлээр цахим сургалт боллооӨчигдөр 16 цаг 30 минут

Төрийн тусгай албан хаагчдын нэгдсэн эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлдэг боллооӨчигдөр 16 цаг 28 минут

Тайванийн Засгийн газраас оюутнуудад тэтгэлэг олговӨчигдөр 16 цаг 07 минут

"Арилжааны банкуудаас 220 тэрбумыг авна"Өчигдөр 15 цаг 48 минут

УИХ-ын тогтоолын төслийг анхны хэлэлцүүлгээр баталлааӨчигдөр 15 цаг 40 минут

Хүүхэлдэйн театрын “Гайхамшигт хайрцаг” тоглолт болноӨчигдөр 15 цаг 33 минут

Гай авчирч мэдэх гоёл чимэглэлүүдӨчигдөр 15 цаг 10 минут

Малын генетик нөөцийн тухай хуулийн төслийг баталлааӨчигдөр 14 цаг 55 минут

“Цахим эрүүл мэнд” үндэсний зөвлөлдөх уулзалт боллооӨчигдөр 14 цаг 52 минут

Өмнөд Суданд үүрэг гүйцэтгэж байгаа алба хаагчид мэндчилгээ ирүүлжээӨчигдөр 14 цаг 50 минут

6 настай дагавар охиноо хүчиндсэн этгээдэд 18 жилийн ял оноолооӨчигдөр 14 цаг 49 минут

Хүнсний ногооны үйлдвэрлэлийг дэмжих төслийн гэрээг үзэглэвӨчигдөр 14 цаг 42 минут

"Смарткар" системээс автотээврийн таван төрлийн үйлчилгээ авнаӨчигдөр 14 цаг 38 минут

“Үр дүнд суурилсан хөтөлбөр”-ийг ХХААХҮ-ийн салбарт хэрэгжүүлнэӨчигдөр 14 цаг 33 минут

АТҮТ-ийн хэлтсийн даргын өрөөнөөс 20 сая төгрөг хураан авчээӨчигдөр 14 цаг 28 минут

Ж.Батзандан: УИХ-ын гишүүдийн ихэнх нь барьцаанд байнаӨчигдөр 13 цаг 42 минут

Улаанбаатарт өдөрт 930 гаруй автобус иргэдэд үйлчилдэгӨчигдөр 13 цаг 39 минут

“Өндөр нарийвчлалтай чадал ба чанарын хэмжил” сургалтад хамрагдавӨчигдөр 13 цаг 23 минут

“Залуучуудын хөгжлийн төв”-ийн мэргэжилтнүүдийг чадавхижуулж байнаӨчигдөр 13 цаг 18 минут

21 аймгийн удирдлагуудыг хамруулсан цахим хуралдаан боллооӨчигдөр 13 цаг 15 минут

Шилжилт хөдөлгөөний хязгаарлалт бодит үр дүнд хүрчээӨчигдөр 13 цаг 12 минут

Элчин сайд С.Баярыг эгүүлэн татах шийдвэр гарчээӨчигдөр 13 цаг 05 минут

ХХААХҮЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга ажлаасаа чөлөөлөгджээӨчигдөр 13 цаг 01 минут

М.Шумахерын биеийн байдлыг нууцалсаар байнаӨчигдөр 12 цаг 59 минут

Сайд Д.Цогтбаатар хоёр талын уулзалтууд хийлээ2017 оны 12-р сарын 14. 12:53

В.Путин хэвлэлийн хуралд хэрхэн бэлтгэж байна вэ?2017 оны 12-р сарын 14. 12:50

Л.Болд: Миний нэр төрийг сэргээж өгөхийг хүсч байна2017 оны 12-р сарын 14. 12:43

С.Баяр АТГ-ын "бай" мөн үү?2017 оны 12-р сарын 14. 12:37

УИХ-ын гишүүн Ж.Батзандан хандивын данс нээлээ2017 оны 12-р сарын 14. 12:15

21 аймгийн удирдлагуудыг хамруулсан цахим хуралдаан боллоо2017 оны 12-р сарын 14. 11:47

Амны хөндийн эрүүл ахуй мөрдөх найман зөвлөмж2017 оны 12-р сарын 14. 11:43

Таван настай охиныг хүчирхийлсэн хойд эцэгт 18 жилийн ял оноолоо2017 оны 12-р сарын 14. 11:40

Шилжилт хөдөлгөөний хязгаарлалт бодит үр дүнд хүрчээ2017 оны 12-р сарын 14. 11:37

Эрүүл мэндийн даатгалын ерөнхий газар байгууллаа2017 оны 12-р сарын 14. 11:32

Бусдыг архиар шахахгүй байхыг анхаарууллаа2017 оны 12-р сарын 14. 11:29

Батаарын андууд

Хэн юу жиргэв

Санал болгох