“Бүжин Даваа хаан” туулийг бүрэн эхээр нь хайллаа

2016 оны 12-р сарын 30. 15:52

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж үндэсний өв, соёл, уламжлалаа сэргээх талаар анхааран ажиллаж байгаа билээ. Энэ хүрээнд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын ивээл дор өнгөрсөн жилээс өвлийн улиралд туулийг бүрэн эхээр нь хайлах зан үйлийг үйлдэж эхэлсэн юм.

Өнөөдөр буюу аргын тооллын 12 дугаар сарын 30, билгийн тооллын өвлийн илүү дунд сарын шинийн 1-ний Улаан нохой өдөр Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө”-нд ардын язгуур урлагийг өвлөгч Жилкерийн ес дэх удмын туульч Авирмэдийн Балдандорж Их хөлгөн тууль болох “Бүжин Даваа хаан” туулийг бүрэн эхээр нь хайллаа.

Уламжлалт тууль хайлах зан үйлийг нарийн баримтлан туулийн эхэнд “Арван гурван Алтайн магтаал”-ыг бүтэн хайлж туулийн завсарлагаар ардын язгуур урлагийн төрлүүд болох баруун монгол ардын бие биелэгээ, морин хуурын татлага, цуур, ятга хөгжим, хөөмэйн үзүүлбэр бүхий бэсрэг тоглолтуудыг толилуулав.

Туульд гарч буй үйл явдлын тайлбар тайлалыг алдарт эрдэмтэд болох Я.Катуу, Т.Баясгалан нар тайлбарлан хүргэв.

Эртний Монголчууд тууль хайлж өөрсдийн төдийгүй хотол зоны ажил үйлс, хувь заяаныхаа заслыг хийдэг байсан бөгөөд “Бүжин Даваа хаан” тууль нь аян замын засал, олз омог, хишиг буяныг хүсдэг.

Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө” нь найман ханатай их цагаан өргөө юм. Уламжлалт тууль хайлах зан үйлийн ёс уламжлалыг чанд баримтлан театрчилсан бус харин язгуурлаг шинж байдлыг нь илүүтэй харуулах тал дээр анхаарал хандуулж туулийг тусгайлсан өдөр бүрэн хэмжээгээр монгол гэрт хайлдагаараа илүү онцлогтой.

Тууль төрийн ёсонд төдийгүй гэрийн ёсонд хүндтэй байр эзэлдэг. Тууль хэлүүлэх айл туульчийнд хэдэн өдрийн өмнө очиж, хадаг барин заллага айлтгадаг. Туульчийг залран ирэхэд айл хотлоороо цуглан хэдэн шөнө дамнан тууль сонсдог. Ойрадын туулчид тууль хайлахын өмнө “Алтайн магтаал” хэлж, Алтай дэлхийгээ аргадан байж сая туулиа хайлж эхэлдэг.

Туулийг товшуур, хуур, икэл, хуучир зэрэг хөгжмийн зэмсэгийн аль нэгээр ая хамсран хайлдаг уламжлалтай. Зарим нутагт хөгжмийн зэмсэг хэрэглэлгүйгээр аялгуулан хэлдэг ёс буй. Хэдэн мянган жилийн турш эцэг өвгөдөөс аман байдлаар дамжиж ирсэн дэлхийд хосгүй энэ гайхамшигт соёлыг өвлөн уламжлуулах, сурталчлах, судлах, нууцыг нь тайлах нь өнөө цагийн нийгмийн амьдралд олон талын ашиг тустай зүйл болох билээ.

Тууль хайлах нь зөвхөн зөвхөн гоо сайхны учир холбогдолтой төдийгүй зан үйлийн холбогдолтой юм. Туулийг өвөл хайлдаг. Зуны сар гарч тэнгэр дуугарснаас хойш хайлдаггүй уламжлалтай аж. Ган гачиг, зуд шуурга, өвчин зовлон, гай барцад тохиолдох аваас Алтайгаа магтахад бүх юм сайн сайхан болдог хэмээн эртний туульчид үздэг байжээ.

Монголчууд эртнээс нааш туулийг хүндлэн дээдлэж, дайн тулаан, ан авд мордох, уул ус тахих зэрэг иргэний болоод төрийн ёслолын үед тууль хайлуулж иржээ.

XIX зууны сүүлчээс эхлэн гадаад, дотоодын эрдэмтэд судлаачдийн тэмдэглэн авч судалгааны эргэлтэд оруулсан Монгол туулийн хэдэн арван дурсгал бичгийн хэлбэрээр үлдсэн боловч, XX зууны дунд үеэс эхлэн XXI зууны эхэн гэхэд Монгол туулийн амьд уламжлал тасрах бодитой аюулд тулгараад байгаа юм.

Тууль нь Монгол улсаас яаралтай хамгаалах шаардлагатай Соёлын биет бус өвийн жагсаалтанд 2009 онд бүртгэгдсэн өв юм.

Иймд Монгол туулийгуламжлан өвлүүлэх, сурталчлан таниулах, түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор Богд хааны ордон музейд “Хаан туульсийн өргөө”-г байгуулсан ба жил бүр тогтмол үйл ажиллагааг явуулж эхлээд байна.



Нэг л LIKE бидэнд хангалттай


LIKE дараарай, баярлалаа

Сэтгэгдэл бичих

Анхааруулга

Уншигч танд дээрх мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой соёлч боловсон, зүй зохистой хэлэлцүүлэг үүсгэх, хувийн үзэл бодлоо илэрхийлэх боломжийг олгож байна.
Та сэтгэгдэл бичихдээ дараах хэдэн зүйлийг анхаарна уу!
  • Аливаа зүйлд санал, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх нь ардчилсан чөлөөт нийгмийн зарчим хэдий ч өөрийн эрх нь бусдын эрх ашгаар хязгаарлагдаж байдаг тул Та бусдад хүндэтгэлтэй хандаж, зөвхөн тухайн мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой саналаа илэрхийлнэ үү.
Дэлгэрэнгүй...

Уншигчдын сэтгэгдлүүд   [ 1 ]

2017 оны 1-р сарын 2. 21:14Зочин - [112.72.12.**]

Дэмжүүштэй сайн үйлс мөн. Залуучуудад ач тусыг нь зөв ойлгуулах юмсан даа

Шинэ мэдээИх уншсанИх сэтгэгдэлтэй

Цэцэрлэг эрхлэх боломжтой иргэн, аж ахуйн нэгжийн хүсэлтийг дэмжинэ1 цаг 20 минутын өмнө

Зүүн эргэхгүй болсон ГУРАВ ХОНОГТ замын ачаалал 5-6 хувь буурсан гэв1 цаг 27 минутын өмнө

Хөшигийн хөндийн нисэх буудал ажиллахад 35 сая ам.доллар шаардлагатай1 цаг 34 минутын өмнө

Нүүрсний экспорттой холбоотой саатлыг арилгахыг үүрэгдэв1 цаг 40 минутын өмнө

Ерөнхий сайдад Засгийн газрын гишүүдээ томилох, чөлөөлөх эрх олгохыг дэмжив1 цаг 47 минутын өмнө

Өвөлжилтийн бэлтгэлийг сайтар хангахыг анхааруулав1 цаг 52 минутын өмнө

Засгийн газрын эсрэг ажилласан гэх Б.Баярсайханы шүүх хурал хойшлогджээ2 цаг 54 минутын өмнө

"Hero" Б.Баатар утасны бичлэгийн асуудлаар прокурорт ханджээ3 цаг 3 минутын өмнө

Улс орнууд В.Путинд итгэл хүлээлгэж байна3 цаг 12 минутын өмнө

Загвар өмсөгч Амгаа жүжигчин Бямбаатай учир "ургуулжээ"3 цаг 17 минутын өмнө

ТЕГ-аас Г.Доржзодовыг дахин байцааж эхэлжээ3 цаг 38 минутын өмнө

Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Дэлхийн яруу найрагчдын хуралд илтгээлт хүргүүлэв3 цаг 48 минутын өмнө

Дундговьчууд олон намын тогтолцоог шүүмжилж, Үндсэн хуульд тоог нь тодорхой оруулж өгөхийг хүсэв4 цаг 4 минутын өмнө

Зөвшөөрөлгүй баригдсан 10 давхар барилгыг битүүмжилжээ4 цаг 24 минутын өмнө

Махны үнэ “Хархорин” захад хамгийн хямд байна4 цаг 29 минутын өмнө

Монголын өсвөрийн байт харваачид алтан медаль хүртлээ4 цаг 32 минутын өмнө

Нийслэлд Шилэн тендерийн журам хэрэгжиж эхэлнэ4 цаг 37 минутын өмнө

Есдүгээр сарын 1-нээс 32,000 багш хугацаагүй ажил хаялт зарлахаа мэдэгдэв4 цаг 41 минутын өмнө

Ажилгүй иргэдийн тоо 131 мянгад хүрчээ4 цаг 47 минутын өмнө

"Зөв хууль” ТББ-аас Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах төслийг УИХ-ын дарга М.Энхболдод хүргүүллээ5 цаг 5 минутын өмнө

А.Ганбаатар: Мөнгө босговол алах юм байна гэж ярьж байсан зүйл бол бий5 цаг 12 минутын өмнө

МАН-ын лидерүүдийг хагаралдуулсан ХААЛТТАЙ ХУРАЛДААНЫ ТЭМДЭГЛЭЛ5 цаг 25 минутын өмнө

НИХТ Б.Отгонсүх: 700 гаруй хүүхэд шинэ цэцэрлэгт хамрагдана5 цаг 36 минутын өмнө

Дараагийн Засгийн газрын сайд нарын нэрс яригдаж байна5 цаг 41 минутын өмнө

ЦЕГ: Жолооч нарт анхааруулга хүргэв5 цаг 48 минутын өмнө

Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт "ӨӨРЧЛӨЛТ"5 цаг 56 минутын өмнө

Иргэний үнэмлэхтэй бол нотариатаар баталгаажуулах шаардлагагүй боллоо5 цаг 58 минутын өмнө

Ойрын өдрүүдэд УСАРХАГ БОРОО үргэлжлэн орно6 цаг 2 минутын өмнө

Налайх дүүргийн гол замуудыг 4 эгнээ болгож өргөтгөжээ6 цаг 6 минутын өмнө

Хуримын бөгжөө 13 жилийн дараа луувангаас олжээ6 цаг 34 минутын өмнө

Электрон янжуур зүрх, судсанд халтай6 цаг 35 минутын өмнө

МАН-ын бүлгийн гишүүд Ц.Сандуйг огцруулахаар өргөх бичиг өглөө6 цаг 37 минутын өмнө

"Багшийн Цалинг Нэмэгдүүлэх" түр хорооноос яг одоо мэдээлэл хийж байна6 цаг 54 минутын өмнө

60 тэрбум төгрөгтэй холбоотой А.Ганбаатар мэдээлэл хийнэ7 цаг 21 минутын өмнө

Хотын дарга хүнд суртлыг халах шийдвэр гаргалаа7 цаг 26 минутын өмнө

Дэлхийн яруу найрагчид монголд чуулж байна8 цаг 44 минутын өмнө

Дэлхийн армиудын хамгийн сонин, инээдэмтэй гэмээр дүрэмт хувцас8 цаг 50 минутын өмнө

Засгийн газар хуралдана9 цаг 3 минутын өмнө

Ам.долларын ханш 87 төгрөгөөр өсөөд байна9 цаг 6 минутын өмнө

“Мэргэн” шийдвэр гаргасан Ким Чен Уныг Трамп магтав9 цаг 12 минутын өмнө

Сэхээн амьдруулах тасагт эмчлүүлж байсан охидын нэг нас баржээ9 цаг 14 минутын өмнө

Жолооч нарыг хурдаа тохируулж явахыг анхааруулж байна9 цаг 16 минутын өмнө

Цахилгаан хязгаарлах өнөөдрийн хуваарь9 цаг 18 минутын өмнө

Улаанбаатарт өдөртөө түр зуурын бороотой 26 хэмийн дулаан байна9 цаг 58 минутын өмнө

Олон нийтийг сэрдхийлгэсэн зураг, бичлэг, мэдээлэл түгээхгүй байхыг зөвлөвӨчигдөр 19 цаг 03 минут

Дээврээс үсэрсэн охидын биеийн байдал хүнд байнаӨчигдөр 18 цаг 59 минут

Н.Номтойбаяр: Асуудлыг зөвшилцөж шийдвэрлэх нь бидний хамтын ажиллагааны зорилгоӨчигдөр 18 цаг 46 минут

НҮБ-ээс 50 сая төгрөгийн хадлангийн тоног төхөөрөмж өгөвӨчигдөр 18 цаг 14 минут

Хачигт халдвар бүртгэгдсээр байнаӨчигдөр 17 цаг 54 минут

”Hero” Б.Баатар, У.Хүрэлсүх нарын нууц яриа ил болжээ Өчигдөр 17 цаг 45 минут

У.Хүрэлсүх: М.Энхболд оо, чи 60 тэрбумын хэрэгт холбогдсон наад ажлаа өгӨчигдөр 17 цаг 39 минут

БСШУСЯ "Үндэсний стартап фанд" ХХК-тай хамтрах санамж бичиг байгуулавӨчигдөр 17 цаг 01 минут

Төлбөрийн тэнцэл 74 сая ам.долларын алдагдалтай гарчээӨчигдөр 16 цаг 56 минут

Тайванийн сайд эрчим хүчний сааталд уучлалт хүсэж, ажлаасаа огцровӨчигдөр 16 цаг 43 минут

“Үндэсний цом" Дархан-Уул аймгийн хожлоор эхлэвӨчигдөр 16 цаг 38 минут

"Шарилжгүй Улаанбаатар” аяны хүрээнд 85000 мкв талбайг цэвэрлэжээӨчигдөр 16 цаг 34 минут

Гучин настайдаа саятан болох 10 аргаӨчигдөр 16 цаг 26 минут

Төрийн өмчит хуулийн этгээдийн жагсаалтыг Засгийн газар баталнаӨчигдөр 16 цаг 20 минут

Зэсийн баяжмалын экспорт 14 хувиар буурчээӨчигдөр 15 цаг 55 минут

Араб-Монгол харилцан ашигтай бизнесийн харилцааг өргөжүүлнэӨчигдөр 15 цаг 49 минут

Автомашингүй гудамжны ардах улс төрӨчигдөр 15 цаг 48 минут

Нүүрсний экспорт 1.1 тэрбум ам.доллараар өсчээӨчигдөр 15 цаг 38 минут

Агаарын бохирдлыг төвлөрөлтэй холбоотой гэвӨчигдөр 15 цаг 32 минут

Д.Эрдэнэбат: Хүүхдийн мөнгө олгогдохгүй байх эрсдэл үүсч байнаӨчигдөр 15 цаг 21 минут

Байт харваа олимпийн аваргын бидний "бай" мөн үү?Өчигдөр 15 цаг 17 минут

Хоёр охин байшингийн дээврээс үсэрчээӨчигдөр 15 цаг 08 минут

Усны тоолуур ухаалаг системд шилживӨчигдөр 15 цаг 00 минут

Оюутнуудын голч дүнг хууль бусаар засаж, тэтгэлэгт хамруулж байжээӨчигдөр 14 цаг 52 минут

Нүүрс тээвэрлэдэг жолооч нар зам хааж жагсанаӨчигдөр 13 цаг 13 минут

Н.Ширжин: "Давхар дээл"-ийн асуудлыг намын их хурлаар шийдэх хэрэгтэйӨчигдөр 13 цаг 01 минут

МАН-ын "Цэгцрэх" хөдөлгөөнөөс намынхаа удирдлагад шаардлага хүргүүлэвӨчигдөр 12 цаг 48 минут

10 мянган сурагч гурван ээлжээр хичээллэнэӨчигдөр 12 цаг 43 минут

Өмнөговь аймагт малын шилжилт хөдөлгөөнийг хоригложээӨчигдөр 12 цаг 27 минут

“ХУРДАА ХАС” хэвтээ тэмдэглэлийг байршуулжээӨчигдөр 12 цаг 23 минут

Ерөнхийлөгч “Азийн хүүхдүүд” спортын наадмын удирдлагуудтай уулзавӨчигдөр 12 цаг 19 минут

Гүүр нурж цементэн хавтанд даруулан амиа алджээӨчигдөр 12 цаг 15 минут

Ардчилсан намын зүүн бүсийн чуулга уулзалт боллооӨчигдөр 12 цаг 11 минут

Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын ретинг өмнөх үеэсээ 20 хувиар өсч, М.Энхболд, Д.Гантулгынх бууравӨчигдөр 12 цаг 08 минут

Астана-Улаанбаатар шууд нислэгтэй болох саналтай байнаӨчигдөр 11 цаг 55 минут

60 см-ийн лаазанд багтдаг циркийн жүжигчин бүсгүйӨчигдөр 11 цаг 51 минут

З.Энхболд: Үндсэн хуульд заасан байгалийн баялгийнхаа ногдол ашгаар Монголчууд зээлээ төлөх боломжтойӨчигдөр 11 цаг 30 минут

Үйл явдлын тойм: МАН-ын гишүүд дэмжигчдийн “Цэгцрэх” хөдөлгөөнөөс хурал хийнэӨчигдөр 11 цаг 25 минут

Ломоносов хоёр тонн жинтэй шагнал авч байжээӨчигдөр 11 цаг 15 минут

Каспаров эхний ялагдлаа хүлээвӨчигдөр 11 цаг 01 минут

БНАСАУ пуужингийн хөдөлгүүр үйлдвэрлэж чаднаӨчигдөр 10 цаг 52 минут

Зургаан настнуудын дүрэмт хувцсанд тавих энгийн бас чухал шаардлагаӨчигдөр 10 цаг 37 минут

Инновацийг бодлогоор хөгжүүлье!Өчигдөр 10 цаг 31 минут

Ш.Сайхансамбуу: Ерөнхийлөгч зөөлдөөд байна, УИХ-ыг тараах хэрэгтэйӨчигдөр 10 цаг 20 минут

Гэнэтийн үер усны аюулаас сэрэмжлүүлэвӨчигдөр 10 цаг 08 минут

Өнөөдөр хонь, туулай жилтнээ аливаа үйлийг хийхэд эерэг сайнӨчигдөр 10 цаг 05 минут

Та өөрөө үсчин Өчигдөр 09 цаг 21 минут

Хамгийн өвөрмөц сонин хийцтэй хутганууд2017 оны 8-р сарын 16. 02:00

Зусланд 25,432 хүүхэд амарчээ2017 оны 8-р сарын 15. 18:38

Турк-Монголын худалдааны эргэлтийг 205 сая ам долларт хүргэнэ гэв2017 оны 8-р сарын 15. 18:34

Ерөнхийлөгч ТАСС агентлагт ярилцлага өгчээ2017 оны 8-р сарын 15. 18:19

Ц.Мөнх-Оргил Катарын элчин сайдыг хүлээн авч уулзав2017 оны 8-р сарын 15. 18:11

"Ноён-Уул"-ын лицензийг ашиглахгүй байх шийдвэр гаргав2017 оны 8-р сарын 15. 18:01

Сэлэнгэ аймгийнхан чанартай хот болох хүлээлттэй байна2017 оны 8-р сарын 15. 17:44

АН-ын бүлгийн хуралдаан түр завсарлав2017 оны 8-р сарын 15. 17:33

Билл Гейтс 64 сая ширхэг хувьцаагаа хандивлажээ2017 оны 8-р сарын 15. 17:26

Батаарын андууд

Хэн юу жиргэв

Санал болгох