Монгол бичгийн гурван бахархал

2017 оны 11-р сарын 13. 13:08

Монгол бичгийн баталгаатай нэг бахархал нь өргөн уудам нутагтай, монголчуудын аль ч угсаатан, ястан өөр өөрийнхөө аялгаар унших нарийн ухаан юм. Тодруулбал монгол хэл аялгуутнууд “засаг”-ийг “жашаг”, “жасаг”, “яса”(-г); “тутам”-ыг “дутам”, “хөх”-ийг “гөх, “өндөр”-ийг үндэр, “цагаан”-ыг “чагаан” гэж өөр өөрийнхөөрөө уншиж, хэл аялгаа хадгалангаа “Монгол бичиг” гэх туган доор нэгдэнэ.

Энэ нь монгол үндэстэн бичиг үсгээрээ нэгдэх төрийн их бодлого, мэргэдийн их ухаан байжээ. Түүнээс “ц-ч”, “з-ж”, д-т”-г өөр хооронд нь ялгах дүрс олох ухаан дутсандаа биш юм. Түүх сөхвөл 8, 9 дүгээр зууны үед энэ бичгийг Уйгаруудаас авахад ердөө 13 гийгүүлэгч, ганц эгшигтэй байсан. Манайхан авиагаа нэмсээр 14 дүгээр зуун гэхэд 123 үе, үсэгтэй өөрийн бичиг болгосон. Уйгарууд ч лалын шашинд орж, араб бичигт урваснаар бид босоо бичигтэй дэлхийн ганц үндэстэн болсон...

...Монгол бичгийн хоёр дахь бахархал нь монгол хэлний “түүх”-ийг хойч үедээ үлдээхийн тулд ганц ч үсэг гээхгүй бичих алсын бодол. Жишээлбэл, хутга(хи-ту-га), хядах(хи-ду-ху) хоёр “хядах, хяргах” утгатай“хиду-”; чарга(чир-га), чирэх(чи-рэ-хү) хоёр“чирэх” утгатай “чир-”; уул(а-гу-ла), агуу(а-гу-у) хоёр “агуу, том” утгатай “агу- язгууртайг өнөөгийн бидэнд бэлхнээ үлдээсэн нь энэ. Өвөг дээдэс минь ийм ухаан сийлээгүй бол “хутга, хядах”-ын “ху-, хя-” хэдэн зууны өмнө “хи-” байсныг, “чарга”-ын “чар-” чирэхийн “чир-”-ээс үүссэнийг, “уул”-ын “агу-” агуу, ихтэй адилыг ийм амархан ойлгох байсан болов уу. Ингэхээр ярьдаг шигээ бичихгүй байгаа үндэс бүрийн ард үгийн язгуур, тасарч гарсан утга, туулж өнгөрүүлсэн зам, үндэсний сэтгэлгээ байдаг байх нь ээ...

...Монгол бичгийн гурав дахь бахархал нь монгол бичиг бол дөрвөн шалгуурыг нь давсан боловсон бичгийн хэл. Эхнийх нь таван гол ёс, дөрвөн зарчим, хоёр дүрэм гэх ончтой, цөөн дүрэмтэй. Харин өнөөгийн кирил бичиг 64 зүйл, 133 дүрэмтэй. Хоёрдахь нь гадаад үгийг монгол бичгээр бичих “Али-гали” гэх үсэгтэй, гуравдахь нь “Хорин нэгт”, “Гучин зургаат” мэт зөв бичих зүйн толь зохиож, хэл зүй нь тогтворжсон. Дөрөвдөх нь ганц сарын дотор Ганжуур, Данжуурыг орчуулж, “Мэргэд гарахын орон” мэт нэр томьёоны толь зохиож, орчуулах эрдмийн онол, арга зүйтэй болсон явдал.

Ингэхээр бичиг нь босоо учраас л босоо заяатай болчихсон, босоо бичгийг бид зохиосон гэж хамаагүй ярьж, цээжээ дэлдэж болохгүй нь ээ. Харин дээрярьсан баталгаатай гурван бахархлыг “ба бэ”-гүй цээжлээд, бардам бахархаж болно шүү. Мэдээж, монгол бичгээрээ уншдаг бичдэг болчих хэрэгтэй. За бүүр байя, эхний ээлжинд нэрээ бүтэн, зөв, сайхан бичдэг болоорой, манайхаан!

Монгол бахархлыг монгол хүний оюун ухаан бүтээнэ!

“Егөөтэй 99 тайлбар” номын “Хэдүүлээ энүүхэндээ

ярья. Хүн сонсвол шоолно шүү! өгүүллийн хэсгээс



Нэг л LIKE бидэнд хангалттай


LIKE дараарай, баярлалаа

Сэтгэгдэл бичих

Анхааруулга

Уншигч танд дээрх мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой соёлч боловсон, зүй зохистой хэлэлцүүлэг үүсгэх, хувийн үзэл бодлоо илэрхийлэх боломжийг олгож байна.
Та сэтгэгдэл бичихдээ дараах хэдэн зүйлийг анхаарна уу!
  • Аливаа зүйлд санал, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх нь ардчилсан чөлөөт нийгмийн зарчим хэдий ч өөрийн эрх нь бусдын эрх ашгаар хязгаарлагдаж байдаг тул Та бусдад хүндэтгэлтэй хандаж, зөвхөн тухайн мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой саналаа илэрхийлнэ үү.
Дэлгэрэнгүй...

Уншигчдын сэтгэгдлүүд   [ 1 ]

2017 оны 11-р сарын 13. 15:04Зочин - [66.181.178.***]

zub zub bas dahin zub

Шинэ мэдээИх уншсанИх сэтгэгдэлтэй

Томилгооны сонсгол хийхийг 30 гишүүн дэмжив18 минут 37 секундын өмнө

"2018 онд багш нарын цалинг 30 хувиар нэмнэ" гэв23 минут 57 секундын өмнө

Ажлын хэсэг Булган аймагт ажиллалаа28 минут 31 секундын өмнө

Нийслэлийн 2018 оны төсвийн төслийг иргэдийн дунд нээлттэй хэлэлцүүлэв29 минут 59 секундын өмнө

"Дэлхийн шилдэг 15 мисс"-д шалгарсан Ц.Энхжин эх орондоо ирлээ32 минут 32 секундын өмнө

ХДХВ-ийн халдвартай хүмүүсийн 80 хувь нь эрэгтэйчүүд байна44 минут 38 секундын өмнө

"Эрчим хүчний хэмнэлттэй загвар байшин" төсөл хэрэгжлээ52 минут 59 секундын өмнө

Монгол, Японы балетчдийн хамтарсан тоглолт боллоо56 минут 9 секундын өмнө

"Зэс эрдэнийн хувь" ХК-ийн хувьцааг ард түмэнд ашиглуулах ёстой" гэв59 минут 5 секундын өмнө

Хүүхдийн эрхийг хамгаалах арга хэмжээг яаралтай авахыг шаардав1 цаг 8 минутын өмнө

Н.Энхболд буудлагын холбоог удирдана2 цаг 41 минутын өмнө

“Хүн хүнээ хайрла” цомог таны сонорт2 цаг 48 минутын өмнө

Хамтран ажиллах санамж бичигт гарын үсэг зурлаа3 цаг 2 минутын өмнө

Фам Бинь Минь Элчин сайд Д.Билэгдоржийг хүлээн авч уулзав3 цаг 3 минутын өмнө

Мансууруулах бодистой холбоотой дуудлага ихэсчээ3 цаг 6 минутын өмнө

Гэр Хороолол Хөгжлийн намыг бүртгэхээс татгалзав3 цаг 21 минутын өмнө

“Хүүхдийн элч”-үүд батламжаа гардаж андгайгаа өргөв3 цаг 23 минутын өмнө

Ж.Мөнхбат: Нөхцөл байдлыг эвлэрүүлж чадах хүн дарга болоосой3 цаг 26 минутын өмнө

Швейцарь дахь Монголчууд хандив илгээв3 цаг 44 минутын өмнө

М.Энхболд: Хурлаар зорих зам, хандах зүгээ зөв тодорхойлно3 цаг 46 минутын өмнө

Ц.Цогзолмаа Боловсролын сайд нарын чуулганд оролцож байна4 цаг 8 минутын өмнө

Гурван хүүхэд галд амиа алджээ4 цаг 12 минутын өмнө

Галын шалтгааныг тогтоохоор ажиллаж байна4 цаг 15 минутын өмнө

МАН-ын даргын суудал "МАЯА"-гийн зэрэгт унав уу?!4 цаг 20 минутын өмнө

“Антибиотикийг буруу хэрэглэхийг зогсооё" сургалт боллоо4 цаг 28 минутын өмнө

“Матад түншлэл-2017” форум болно4 цаг 35 минутын өмнө

Гаджетын өвчнөөс хэрхэн сэргийлэх вэ?4 цаг 44 минутын өмнө

Боомтууд хэвийн ажиллаж байна4 цаг 57 минутын өмнө

Ленин хэр хэмжээний зардал чирэгдэл учруулдаг вэ?4 цаг 59 минутын өмнө

Анх удаа хүний толгойг шилжүүлэн суулгажээ5 цаг 22 минутын өмнө

МАН-ын Их хурал эхэллээ5 цаг 26 минутын өмнө

Порошенкогийн гэргий хүүхдийн мөнгөнөөс "хулгайлжээ"5 цаг 30 минутын өмнө

Б.Хурц "Цензургүй яриа"-аар юу дэлгэх бол?5 цаг 34 минутын өмнө

Гурван сая ам.доллараар машины дугаар худалдан авчээ5 цаг 40 минутын өмнө

НӨАТ: 20 сая төгрөгийн азтан тодров5 цаг 49 минутын өмнө

Трамп Оростой "холбоогүй"5 цаг 51 минутын өмнө

Намын бүлгүүд хуралдана5 цаг 58 минутын өмнө

”Дэлхийн хүүхдийн өдөр” тохиож байна6 цаг 1 минутын өмнө

МАН-ыг хэн эвлэж, эмхлэж чадах бэ?6 цаг 2 минутын өмнө

Улаанбаатарт 7 хэм хүйтэн6 цаг 46 минутын өмнө

ҮЙЛ ЯВДАЛ: МАН-ын 28-р Их хурал эхэлнэ6 цаг 48 минутын өмнө

Өнөөдөр гахай өдөр6 цаг 51 минутын өмнө

Н.Түвшинбаяр “Чингис хаан” одонгоо гардан авлааӨчигдөр 13 цаг 38 минут

Монголын үндэсний музей өнөөдөр ҮНЭ ТӨЛБӨРГҮЙ үйлчилнэӨчигдөр 13 цаг 16 минут

Хальтиргаа, гулгаа үүссэн зам талбайн мэдээллийг утсаар авдаг боллооӨчигдөр 13 цаг 14 минут

"Чингис хаан" одон гардуулах ёслол эхэллээӨчигдөр 13 цаг 04 минут

Н.Төгсцогт ес дэх өрсөлдөгчөө яллааӨчигдөр 13 цаг 02 минут

Өнөөдөр нохой өдөрӨчигдөр 13 цаг 00 минут

22-23-нд ихэнх нутгаар цас орж, цасан шуурга шуурнаӨчигдөр 12 цаг 58 минут

Өнөөдөр Их эзэн Чингис хааны мэндэлсэн "Монгол бахархлын өдөр" тохиож байнаӨчигдөр 12 цаг 57 минут

Хүчирхийллийн эсрэг “Нүдээ нээ” жагсаал болж байна2017 оны 11-р сарын 18. 16:31

Өнөөдөр гурван жүдоч барилдана2017 оны 11-р сарын 18. 16:24

УИХ-аар ирэх долоо хоногт хэлэлцэх асуудлууд2017 оны 11-р сарын 18. 16:21

Таканохана Сумогийн холбооны ерөнхийлөгч болохын тулд Харүмафүжиг гүтгэжээ2017 оны 11-р сарын 18. 16:17

Анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн 2018 оны төсөв батлагдав2017 оны 11-р сарын 18. 16:04

Маргааш хилийн боомтууд амарна2017 оны 11-р сарын 18. 15:33

Зам тээврийн ослоор хохирсон иргэдийн дурсгалыг хүндэтгэж байна2017 оны 11-р сарын 18. 15:31

Аргентины шумбагч хөлөг сураггүй болжээ2017 оны 11-р сарын 18. 14:51

Их цагаан сүлдийг цэнгүүлэх ёслол болно2017 оны 11-р сарын 18. 14:48

Тусгай хяналтын дэд хорооны гишүүнээр Д.Оюунхорол, Л.Болд нарыг томилохыг дэмжив2017 оны 11-р сарын 18. 14:30

Өнөөдөр “Нүдээ нээ” жагсаал болно2017 оны 11-р сарын 18. 14:23

Зуны дугуйгаа солихыг анхааруулав2017 оны 11-р сарын 18. 14:21

Монголын зээлжих зэрэглэл нэмэгджээ2017 оны 11-р сарын 18. 14:11

Хүйтний эрч бага зэрэг суларна2017 оны 11-р сарын 18. 14:08

Гайморитаар өвдөхгүйн тулд хамраа онгорхой байлгах хэрэгтэй2017 оны 11-р сарын 18. 14:05

“Орон нутгийн шилдэг удирдагч” шалгарав2017 оны 11-р сарын 18. 13:37

"21000" реалити шоуны ялагчаар Т.Батхүү шалгарав2017 оны 11-р сарын 18. 13:34

Б.Хурцын "ХУРЦ" фактуудтай долоо хоног2017 оны 11-р сарын 18. 13:23

М.Уранцэцэг хүрэл медаль хүртлээ2017 оны 11-р сарын 18. 12:08

Улаанбаатарт 11 хэм хүйтэн2017 оны 11-р сарын 18. 12:05

Өнөөдөр тахиа өдөр2017 оны 11-р сарын 18. 12:01

"Эерэг хандлага-Эрүүл оюутан” аян эхэллээ2017 оны 11-р сарын 17. 19:01

“Сонгино хүү” бүжгэн жүжиг нээлтээ хийлээ2017 оны 11-р сарын 17. 18:59

Туркт цэргийн атташе суулгахаар судалж байна2017 оны 11-р сарын 17. 18:43

Хилийн хөдөлгөөнт бүлэг үүргээ амжилттай биелүүлээд ирлээ2017 оны 11-р сарын 17. 18:42

Австрали, Канадын элчин сайд нарыг хүлээн авч уулзав2017 оны 11-р сарын 17. 18:39

МАН-ын Бага хурал ням гарагт болно2017 оны 11-р сарын 17. 18:35

Г.Уянга Ерөнхийлөгчийн зөвлөхөөр ажиллана2017 оны 11-р сарын 17. 17:57

“Мөнх тэнгэрийн бичиг-2017” үзэсгэлэнд сурагчид оролцлоо2017 оны 11-р сарын 17. 17:47

Дэлхийн дутуу нярайн өдөр тохиож байна2017 оны 11-р сарын 17. 17:41

Хүчирхийллийн эсрэг “Нүдээ нээ” жагсаал болно2017 оны 11-р сарын 17. 17:37

"Антибиотикийг хариуцлагатай хэрэглэе" аян боллоо2017 оны 11-р сарын 17. 17:16

“Монгол-Оросын хамтарсан комиссын XVI хуралдаан”-д оролцлоо2017 оны 11-р сарын 17. 17:06

Галт тэрэг 20 секундын өмнө хөдөлсний төлөө уучлал гуйжээ2017 оны 11-р сарын 17. 17:03

"МАН-ын Их хуралд 1309 төлөөлөгч оролцоно" гэв2017 оны 11-р сарын 17. 16:50

Танихгүй эмэгтэй айлын хүүхэд андуурч авч явжээ2017 оны 11-р сарын 17. 16:36

Гаалийн болон нэмэгдсэн өртгийн албан татвараас чөлөөлөх тухай хуулийн төслийг өргөн мэдүүлэв2017 оны 11-р сарын 17. 16:29

Нийтийн тээврийн үйлчилгээг сайжруулах үүрэг өглөө2017 оны 11-р сарын 17. 16:01

Элчин сайд Цви Хэйфецийг хүлээн авч уулзав2017 оны 11-р сарын 17. 16:00

Мансууруулах бодис оруулж ирсэн этгээдүүдийг баривчилжээ2017 оны 11-р сарын 17. 15:38

Ачааны вагон засварын депо чанарын стандартаар засвар хийдэг боллоо2017 оны 11-р сарын 17. 15:36

Төв банкны тухай хуулийн төслийг өргөн мэдүүлэв2017 оны 11-р сарын 17. 15:32

’Мандала’’ хотхонд ажиллаж байсан цахилгаанчин амиа алджээ2017 оны 11-р сарын 17. 15:30

Нийслэлийн 2017 оны төсвийн төслийг өргөн барилаа2017 оны 11-р сарын 17. 15:26

Гүүрэн гарц барих гэж Олимпийн гудамж дахь модыг тайрчээ2017 оны 11-р сарын 17. 15:25

"Хүний эрхийг хамгаалагчдын эрхийг хамгаалах хугацаагүй кампанит ажил" эхлүүлжээ2017 оны 11-р сарын 17. 15:21

Жүжигчин Ричард Гир Монголд иржээ2017 оны 11-р сарын 17. 15:11

Эко автомашинуудад ногдуулсан татварыг буцаан олгох хугацаа дуусаж байна2017 оны 11-р сарын 17. 15:07

Ж.Батзандан: Б.Хурцтай холбоотой олон асуудлыг би дэлгэнэ2017 оны 11-р сарын 17. 15:04

Аж үйлдвэрийн салбарын үйлдвэрлэл 10.7 их наяд төгрөгт хүрчээ2017 оны 11-р сарын 17. 13:23

Батаарын андууд

Хэн юу жиргэв

Санал болгох