Үсчин, гоо сайханчид тамирчидтай адил эрх эдэлнэ

Үсчин, гоо сайханчид тамирчидтай адил эрх эдэлнэ

Монголын эдийн засгийг солонгоруулах нэг гарц нь ахуйн үйлчилгээний салбар гэнэ. Тоон мэдээнээс харахад эл салбар өд­гөө 80 мянга гаруй ажиллагсадтай, жилдээ 60 тэрбум гаруй төгрөгийн борлуулалт хийдэг аж. Нөгөөтэйгүүр үсчин, гоо сайхны салбарын ажлын байрыг нэмэгдүүлэх, тоног, төхөөрөмжөө гаднаас оруулж ирвэл гаалийн албан татвараас чөлөөлөх зэрэг хөнгөлөлт үзүүлэх боломж нээгдэх нь. Энэ өдрүүдэд манай улсад ахуйн үйлчилгээний сал­бар үүсэж хөгжсөний 82 жилийн ой тохиож байгаа. Тиймээс ойн хүрээнд Хөдөлмөрийн сайд Я.Санжмятавын санаачилгаар “Ахуйн үйлчилгээний салбарыг хөгжүүлэхэд залуусын оролцоо” сэдэвт улсын хэмжээний чуулга уулзалтыг өчигдөр нийслэлд зохион байгууллаа. Уг чуулганаар энэ салбар дахь залуусын хүрээг тэлэх, бизнес эрхлэх, ур чадвараа нэмэгдүүлэх боломжийг төрөөс илүү анхаарах асуудлуудыг ярьж байсан.

Б.Бат-Амгалан: Төрийн зохицуулалт дутмаг байна

Энэ үеэр Хөдөлмөрийн яамны Жижиг дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх газрын дарга Б.Бат-Амгалангаас дараахь асуултад хариулт авлаа.

-Энэ удаагийн чуулга уул­залтаар салбарын тулгамдаж буй асуудлуудыг ярьж байна. Гэхдээ үйлчилгээний салбарт боловсон хүчин нь бий ч хууль эрхзүйн орчин муу учраас төдийлөн сайн хөгжихгүй бай­на гэдэг?

-Ахуйн үйлчилгээний тухай хуулийг манай яаман дээр хэлэлцээд мэргэжлийн холбоод төрийн бус байгууллагууд оролц­сон ажлын хэсэгтэй хамтарч хуу­лийн шинэчлэлийг чухам ямар байдлаар өөрчлөх вэ гэд­гийг нухацтай ярилцаж байна.

-Тэгэхээр залуучуудын орон зайг ахуйн үйлчилгээний сал­барт илүү нэмэгдүүлнэ гээд буй. Чухам ямар замаар яаж нэмэгдүүлэх юм. Төрийн зохьцуулалтыг хийж чадсан юм уу?

-Энэ салбарт залуусын ажлын байрыг нэмэгдүүлэх, тэдний орон зайг тэлэхэд олон суваг бий. Гэвч таны сая асуусан төрийн зохицуу­лалт үнэндээ дутмаг байна. Зах зээлийн хуулиараа зохицуу­лаг­даад хөгжиж байгаа үсчин, гоо сайхны салбарт залуучуудын оролцоо маш түлхүү болсон. Тийм ч учраас сүүлийн үед олон улсын тэмцээн уралдаанд тэд оролцож Монгол Улсынхаа нэрийг гар­гаж байна. Харамсалтай нь төрөөс ийм төрлийн амжилт гар­гасан хүмүүсийг хэр анхаарч бай­на вэ гэдэг нь асуулт. Тиймээс цаашид энэ салбарт төрөөс илүү анхаарч олон улсын уралдаан тэмцээнд оролцоход нь дэмжлэг үзүүлэх арга хэмжээг авах болно. Түүнчлэн жижиг дунд, үйлдвэрийн зориулалттай тоног төхөөрөм­жийг нь гаалийн татвараас чөлөөлөх байдлыг ч ярьж буй. Нөгөөтэй­гүүр ажлын байрыг нэмэгдүүлэх үүднээс жижиг дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх зээлийг илүү олгох , хувь хэмжээг тогтоож өгөх талаар ярьж байна.

-Хувь хэмжээг нь яаж тог­тоох юм бэ?

-Ахуйн үйлчилгээний салбар дахь жижиг дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх хөнгөлөлттэй зээлийн хувийг ирэх оноос тогтоож, хэрэгжүүлнэ. Харин сүүлийн дөр­вөн жилд тус салбарт олгосон хөнгөлөлттэй зээлийн нийт хэмжээ 350 сая төгрөгт хүрсэн гэх статистик мэдээ гарлаа.

-Тэгэхээр бизнес эрхлэхээр зорьж буй залууст жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх хөн­гөлөлттэй зээлийн хэмжээг хэр зэрэг нэмэгдүүлэх юм. Өөр хөн­гөлөлт, бололцоог залуучуудад хэрхэн нээж өгөх юм бэ?

-Өнгөрсөн хугацаанд ахуйн үйлчилгээний салбарт олгосон 350 сая төгрөгийн зээлийн хэм­жээг ирэх онуудад салбарын хүрээнд нь нэмэгдүүлэх төлөв­лөгөөтэй байгаа. Эцсийн дүндээ энэ зээлийн хувь хэмжээг нэмэг­дүүлж буйн цаад утга нь залуучуудын оролцоог нэмэгдүүлэх бод­лого бий. Тэрбээр ийн ярьж байна.

Гадаадад туршлага хуримтлуулаад ирсэн залуусыг илүү дэмжинэ

Мөн гадаадад ажиллан туршлага хуримтлуулсан залуусыг төрөөс дэмжих гэнэ. Жишээл­бэл, Өмнөд Солонгост үсчнээр ажиллаж байсан Мөнхөө гэж залуу Монголд ирлээ гэж бодъё. Тэр­бээр Солонгосоос ирээд сар гаруй болж байгаа ч Монголд ямар нэгэн ажил эрхэлсэнгүй. Харин өөрөө үсчний салон байгуулах гэж буй юмсанж. Гэвч түүнд салоноо байгуулахад бага зэргийн мөн­гө дутагджээ. Тиймээс Мөнхөө банкнаас зээл авах гэтэл энд ямар нэг байгууллагад харьяалаг-даггүй болохоор байдал жаахан хүндхэн болчихлоо. Тэгвэл ийм залууст шинэ боломж нээг­дэх аж. Тодруулбал, Хөдөлмө-рийн яамныхан гадаадад ажиллаж, амьдарч байгаад ирсэн залуусыг бодлогоор дэмжих гэнэ. Ингэхдээ Өмнөд Солонгост ажиллаж бай­сан залуус тухайн улс дахь Хөдөлмөрийн яамны нэг цэгийн үйлчилгээнд хандаж бүртгүүлэх юм байна. Мөн бүртгүүлж амжаагүй бол нийслэлд ирж бүртгүүлэх хэрэгтэй гэнэ. Ингэснээр бизнесээ өргөжүүлэх, эхлүүлэхэд төрөөс том дэмжлэг авах боломжтой болжээ.

Түүнчлэн үсчин, гоо сай­хан, хумс засалчдын ажлын бай­рыг шинээр бий болгоход Хөдөлмөрийн яамнаас илүү анхаарах юм байна. Үүнээс гадна Зээлийн батлан даалтын сан анхлан бизнес эрхлэх гэж буй ч барьцаа хөрөнгө нь хүрэхгүй байгаа бол тухайн авсан зээлийнх нь 60 хүртэлх хувийг батлан даах гэнэ.

Ц.Цогзолмаа: Залуучуудын ур чадварт анхаарах цаг болсон

Түүнчлэн “Цоогий” үсчин гоо сайхны олон улсын акаде­мийн тэргүүн, “ХОУН ЭНД ЦО” компанийн захирал Ц.Цогзол­маа салбарын асуудлаар ийн ярилаа. Тэрбээр “Ахуйн үйлчилгээний салбар дундаа үс­чин, гоо сайхны салбар хам­гийн хурдацтай хөгжиж буй нь. Мөн ажиллах хүч хам­гийн их нэмэгдэж бай­гаа. Ялан­гуяа мэргэжлийн ур чад­ва-раа­раа манайхан Ази тив­дээ танигдчихлаа. Үсчин, гоо сайхны салбарын ажилчдын 65 гаруй хувийг залуус эзэлж байна. Мэдэгдэхүйцээр хөг­жиж буй энэ салбарын алдаа оноо, бүтээмжийг бид ярихгүй, хэлэлцэхгүй олон жил бол­жээ. Манай салбарынханд нэг дутагдаж байгаа том асуудал нь мэргэжилтнүүд олноороо бэлтгэгдэж зах зээл дээр гарч буй ч тэдний ур чадвар хэрхэн хөгжиж байна вэ, чанар нь ямар түвшинд хүрэв гэдэг нь асуудал болоод байгаа юм. Техник технологи шинэчлэг­дээд байхад мэргэжилтнүүдийн дийлэнх нь анх төгссөн хэвээрээ л байж байна. Өнөөдөр мас­тер цол авах гэсэн эр­мэлзлэл­тэй залуус өч­нөөн бий. Гэвч тэд яагаад уг цолыг авч чадах­гүй байгаа вэ гэхээр ур чад­вар нь хөгжөөгүйгээс болж тэр. Тиймээс хөдөө орон нутагт ч гэсэн энэ бүхнийг анхаа­рах цаг нэгэнт болсон. Түүнчлэн мас­тер цол авсан 130 хү-нийг улам бүр чанаржуулж атестат­чилах хэрэг­тэй. Нэг сай­шаалтай зүйл хэлэхэд манай үс­чин, гоо сайханд олон улсын томоо­хон тэмцээнээс медаль авбал тамирчдын нэгэн адилаар 40 хүр­тэл сая төгрөгийн урамшуу­лал улсаас авна” гэлээ.

Л.Баатархүү