“Хэрэглэгч та хаан” биш

Манай улсын ихэнх үйлчилгээний байгууллагууд "Хэрэглэгч та хаан" гэсэн нийтлэг уриагаар ард түмнийгээ хошгоруулсаар ирлээ. Сүүлдээ энэ уриаг төр нь хүртэл хэрэглэж ард түмэн бол ХААН байх учиртайг сануулсан "Ард түмэн Та-ХААН" үндэсний форумыг хүртэл зохион байгуулсан байдаг. Төрийн үйлчилгээг сайжруулах, иргэндээ ойрхон төр байх, ард түмнээ сонсох, хэрэглэгч ХААН байх үзлийг нэвтрүүлэх нь чуулга уулзалтын зорилго хэмээн тодорхойлсон. Энэ бүхэн хэр үнэмшилтэй сонсогдож байна вэ?

Тэд энгийн иргэдийн үгийг сонсож, иргэдийнхээ төлөө хөдөлмөрлөж, хангалттай сайн үнэлгээ авсан удаа бий билүү. Хаан гэдэг бол хүссэнээ хийх эрх мэдэлтэй хүн. Биднийг хааны хэмжээнд хүндэтгэн, харж үзэх цаг ирнэ гэдэгт итгэн хүлээсээр. Гэвч төр нь бүүхэл, ард түмэн нь хоорондоо эв зүйгээ олж чадахааргүй болтлоо бухимдалтай болсон нийгмийн гажуудал хэзээ засрах нь тодорхойгүй юм.

Өнөөдөр бидний үйлчлүүлж, хэрэглэж байгаа зүйлс хааны хэмжээнд дөхөх ч үгүй. Хаан бус харин зарц шиг наад захын үйлчилгээг авах гэж дээрэнгүй үгээр чичлүүлж, мэдэхгүй, ойлгохгүй зүйлээ асуувал, мэдрэл муутайгаараа хүртэл дуудуулах нь холгүй ширэв татсан харцаар шилбүүрдүүлэх нь энүүхэнд. Эсвэл юм асуухаар дуу нь гарахгүй, үгүй юм аа гэхэд хэн үнэтэй үйлчилгээ авч байна, тэр хүнд тал засах янзтай ялгаварлан харьцдагийг захын нэгэн хэлнэ.

Дээр нь “Хэрэглэгчийн найдвартай түнш” гэсэн цэнхэр даавууг бараг бүх аж ахуйн нэгж, иргэн худалдаад л авчихдаг болжээ. Хаа ч орсон цагийн хуваарь шиг үл анзаарагдам болтлоо үнэ цэнээ алдсан энэ өргөмжлөл, СТА цол тэмдэг хоёр дүндээ дүн болчихсон. Тухайн байгууллага, аж ахуйн нэгж нь хэр найдвартай түнш байж чадахыг нь Хэрэглэгчийн эрх ашиг хамгаалах нийгэмлэг тодорхойлдог гэж байгаа. Тэд ямар хэмжүүрээр ийнхүү үнэлэлт, дүгнэлт өгөөд байгаа нь сонин. Хэрэглэгчийн эрх ашигт яг нийцүүлэн ажилладаг нь хэд вэ гэдэг нь үнэн бодитоор гарч ирэх нь эргэлзээтэй.

Хэрвээ манай худалдаа, үйлчилгээний салбаруудын чадварыг иймэрхүү даавуу, өргөмжлөл, цом, таваг, сүржин номинаци, цол гуншингаар хэмждэг бол бид дэлхийд өрсөлдөхүйц хэмжээнд хэдийнэ хүрчихсэн байх биз. Харамсалтай нь тэд хүнд үйлчилгээ үзүүлж байна гэдгээ ухамсарлаж чадахгүйн дээр үйлчлүүлбэл үйлчлүүл, үгүй бол болино л биз гэсэн байр суурьнаас ханддаг.

Цаашилбал, байгууллагуудыг өөд нь татсан олон гуншин байх. Тухайлбал, Монгол улсын найдвартай татвар төлөгч компани, Үндэсний ТОП-100 Аж ахуйн нэгж гээд л тоочвол бас цөөнгүй бий. Найдвартай татвар төлөгч гэдэг гуншин бас л илүүц санагдана. Яг л энэ хүн найдвартай ажилдаа ирэгч гэдэгтэй агаар нэгэн сонсогдоно. Учир нь хүн заавал ажилдаа ирэх үүрэгтэй шиг компани болгон татвар төлөх үүрэгтэй. Зайлшгүй гүйцэтгэх үүргээ биелүүлснийг нь бусдаас содон онцгой сайн үйл хийчихсэн мэт иймэрхүү арга ядсан урамшууллаас ухамсраараа татгалзах газар даан ч байхгүй.

Ингээд л олон өргөмжлөл, гуншинтай болсон байгууллагын ажилтнууд нь өөрсдийгөө хаан мэтээр төсөөлж, хэрэглэгчдийг өндрөөс харж, өвөр хойгуур нь өндөлзөх нэгнээс өө хайх мэт өрвөлзөөд л байдаг. Тэгсэн атлаа гадаад хүний гарыг нь үнсэхээс наагуур бөхөлзөнө. Үүнийг буруу гэсэнгүй. Харин хэрэглэгч л бол хэн ч байсан адил тэгш харьцаж, нүүр дүүрэн инээмсэглэлээр угтаж авбал, танд ч хариуд нь инээмсэглэл бэлэглэх болно. Гадаадын улс оронд тухайлбал, Англи улсад ямар ч үйлчлүүлэгчийг худлаа ч байсан хамаагүй заавал инээмсэглэлээр угтаж, үддэг. Хэрэв ингээгүй тохиолдолд удирдлагаас сануулга өгч, цаашлаад цалингийн арга хэмжээ хүртэл авдаг байна. Гэхдээ инээмсэглэл нь тодорхой хэмжээ хязгаартай. Маасайтал инээж болохгүй нь мэдээж. Энэ талаар тус улсад ажиллаж, амьдарч байсан монгол хүн ярьж байсан бөгөөд тэнд сурсан нэг хэрэгтэй зүйл бол инээж сурсан явдал гэдгийг онцлон хэлсэн юм.

Хүн тантай яаж харьцана, тэр хүн хариуд нь яг л тэгж хандана. Энэ бол үйлчилгээний байгууллагын ажилтны хамгийн энгийн бөгөөд хамгийн их ач холбогдол бүхий харилцааны хэлбэр юм. Бага чулуугаар их чулуу хөдөлгөнө гэж монголчууд хэлдэг. Үүний тод жишээ бол хэрэглэгчдээ хүндэтгэх өчүүхэн төдий алхмаас тухайн байгууллагын амжилт, ахиц дэвшил хамаарна гэдэгт итгээрэй.

Ю.Халиун