25 жилд 15 засаг

УИХ-ын гишүүн Т.Аюурсайхан “МАН-ын бүлгийн нэр бүхий гишүүд 2017.08.23-ны 11.00 цагт Ерөнхий сайдыг огцруулах саналыг УИХ-д албан ёсоор тавина” гэсэн зарыг твиттер хуудсаараа тараав. Энэ нь бол шинэ мэдээ огтоос биш бөгөөдэрх баригчдындунд Ж.Эрдэнэбатын засгийн эсрэг эсрэг хүчин мэндлээд удаж байгаа юм. Ингээд У.Хүрэлсүхийнхний эхлүүлсэн, Ц.Нямдоржийн балиашиглаж , Ð¥.Баттулгын өрдөж буй МАН-ын зодоон хаа хүрэх нь харин ч сонин байна.

Учир нь жаран тэрбум ба халиарчуудын зодоон дундуур Ерөнхийлөгчийн засаглалыгдэмжсэн “мессеж”-ийг үе, үе сэвэх болсон нь Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг чиглүүлсэн ихээ том зорилгын эхлэл байж мэдэх талтай.

МАН муу байх тусмаа АН-д сайн.АН муу байх тусмаа МАН-д сайн. Гэвч, Монголын улс төрийн голлох хоёр хүчин болох АН, МАН хоёулаа муу бол хэнд ашигтай вэ.Энэ асуулт Ж.Эрдэнэбатын засаг огцрох уу, У.Хүрэлсүх намын дарга болох уу гэдгээс ч чухал сэдэв. Гэвч, үүнийг олж харах нүд үнэмлэхүй олонход байна уу?

Монгол Улс парламентын засаглалтай.1992 ондбаталсан анхны ардчилсан Үндсэн хуулийн 25 жилийн ойнь энэ онд тохиосон бөгөөд өнгөрсөн он жилүүдэд МАН, АН ээлжилж эсвэл хамтарч засаг барьж

иржээ.Энэ хугацаад 15/ Ж.Эрдэнэбатын засгийг оролцуулбал/ засгийг байгуулсан байдаг.Ирэх өдрүүдэд МАН-ынхан Ж.Эрдэнэбатаа огцруулж, У.Хүрэлсүхээ Ерөнхий сайд болговол / тэр болтол зай ч байна, лай ч байна/ 16 дахь Засгийн газраа байгуулна гэсэн үг.

Дунджаар тооцвол Монголын Засгийн газрын “наслалт” 1.5 жил орчим. Ийм богинохон настай Засгийн газрууд мэдээж юу ч хийж, юу ч төлөвлөж чадахгүй. Уг нь олон засаг сольж, олон хүн сайдын сэнтийгээр шагнуулснаараа Монгол хөгждөгсөн бол хөгжихөөрөө л нэг боллоо. Эндээс дүгнэхэд Засгийн газартаа ажил хийх бололцоог хүний өөрийн улстөрчид нь олгохгүй байгаа нь жижиг улсын том зовлон болжээ. Ийм улстөрчидтэй байхад дайсантай байгаад ч яахав.

Арав гаруй жил, дөрвөн ч парламент дамжин ярьж байгаа хуучирдаггүй нэг сэдэв бол Үндсэн хуулийн өөрчлөлт. Өнөөдрийн улс төрийн хэрүүл, урвах шарвах асуудал, жаран тэрбумын дуулиан бүгд Үндсэн хуулийг өөрчлөх цаг болсны дохио.

Үндсэн хууль нэг ёсондоо төр ард түмний хоорондын бодлогын баримт бичигч үүнийг огтоос өөрчилж болохгүйгэсэн үг ч бас биш ээ.Үндсэн хуулиа сайжруулж, эрх мэдэл нь тарамдсан институциудээ байр байранд нь тавьж, засаглалынхаа хэлбэрийг тодорхой болгох нь эцэг хуулийг өөрчлөх эхний том шалтгаан болж буй.

Монгол Улс өнөөдөр гурван Засгийн газартай, 76 сайдтай болсон. Эв нэгдлийн бэлгэдэл, төрийн тэргүүн нь, хууль баталдаг субъект нь бүгдгүйцэтгэх засаглал мэт ажилладаг, сандал суудлаа булаацалдаж засгаа унагаах нь ердийн үзэгдэл болсон. Намууд “хошууны булай”-гаа дэлгэх нь бидэнд сонирхолтой байгаа чАН, МАН бол Монголын улс төрийг чиглүүлэгч хоёр гол хүчин мөн.Гэвч, МАН, АН-ын маанийг уншиж гэмээнэ Монголд ашигтай байж чадахгүй. Хэдийгээр парламентын 76 ньшуудайд хийсэн үхрийн эвэр шиг байгаа ч дэлхийн хоёр том эдийн засгийн, их гүрнийдунд оршиж буй, цөөн хүн амтай Монголын хувьд парламентын засгаа хадгалж үлдэх нь хамгийн зөв зам.Гэвч, Монголд улс төрийн манлайлал, гүйцэтгэх засаглал хоёроо нэг хүн, түүний баг авч явдаг парламентын сонгодог засаглалын мөн чанар нь алдагдсан.УИХ-ын сонгуулийн дараа үнэмлэхүй олонх болсон МАН-ын дарга Ðœ.Энхболдч энэ жишгийг дагаж, З.Энхболдын алдааг давтаагүй бол нам нь задрах, хагарах дээрээ тулахгүй байсан ч биз.

УИХ, Засгийн газраас боловсруулсан Үндсэн хуулийг өөрчлөх төсөлд Ерөнхийлөгчийн тодорхой эрх мэдлүүдийг багасгах, Ерөнхий сайдын эрх мэдлийг нэмэх хэлбэрээр парламентын сонгодог засаглалыг бэхжүүлэхасуудлыг тусгажээ. Харин үүний эсрэг парламентын засаглал Монголд тохирохгүй, олигархиуд төр барьж байна гэсэн ойлголтыг нийгэмд өгөх ажил эрх баригчдыг сандал суудлын хэрүүл хийх зуур сэм өдөлж байна.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч бол хууль санаачилдаг, шүүх, АТГ, УЕП-ыг томилдог эрх мэдэл бүхий институци. Хуулийн засаглалыг гартаа атгасан энэ институцийн төлөө өнгөрсөн зуны сонгуулиар эв нэгдлийн бэлгэдэгчийн төлөө иргэд сошиалаар ямар аймшигтай талцаж, ямар гутамшигтайгаар хэрэлдэв ээ. Ёстой урьд өмнө үзэгдээгүй сонгууль болж өнгөрснийг бүгд бүгдээрээ харлаа, сонслоо. Ийм учраасЕрөнхийлөгчийг ард түмнээсээ биш УИХ-аас сонгож Ерөнхий сайддаа өөрөө танхимаа бүрдүүлж, УИХ-аа тараах эрх мэдэл олгоё.

Үнэндээ Бурхан Ерөнхийлөгчөөр томилогдлоо ч Ð¥.Тэмүүжиний хэлснээр тогтолцоо нь мангас болгодог. “Мангас”-ыг томруулах эсвэл жижигрүүлэх эрх мэдэл нь МАН-ын 65-д бий. Тэд хэрэв нэгдэж чадвал шүү дээ.

Ж.Нямсүрэн