"Майр" хортой маргаринаас татгалзъя!

Амралтын өдрөөр хүнсээ цуглуулахаар дэлгүүр тийш зүглэлээ. Масло авахаар нүд эрээлжилтэл олон янзын бүтээгдэхүүн өрж тавьсан хөргөгчний өмнө ирлээ. Импортын олон өнгө үзэмж бүхий савалгаатай, мөн эх орны үйлдвэрийн гэх цөцгийн тоснуудаас алийг нь сонгохоо мэдэлгүй хэсэг эргэлзэн зогсов. Тэрхэн зуур “Ингэхэд бид масло, маргарин хоёрын ялгааг харж, таньж чаддаг юм уу даа” гэсэн бодол зурсхийв. Ер нь л бид шар өнгөтэй л бол масло гээд итгээд авчихдаг нь үнэн. Ийнхүү иддэг зүйлийнхээ мөн чанарыг мэдэхээр эрэл хайгуул хийгээд үзэв.  

 

Цөцгийн тос буюу масло гэж юу вэ? 

Монголчууд бид цөцгийн тосыг масло гэж нэрлэдэг. Үнээний сүүнд агуулагдах тосыг шүүн ялгаж маслыг гарган авдаг байна.Масло нь хүний биеийн өвчин эсэргүүцэх чадварыг эсэргүүцдэг төдийгүй биен дэхь тосны исэх урвалыг сааруулдаг гээд олон давуу талтай шим тэжээлтэй хүнс юм. Бидний хувьд багадаа сливочный масло буюу орос цөцгийн тосыг талхан дээр түрхэж идэж өссөн хүмүүс цөөнгүй. “Одоо дэлгүүрүүдээр масло төрөл төрлөөрөө байх хэдий ч дээр үеийн тэр амтыг гүйцэх масло хаанаас ч эрээд олдохгүй юм” гэж ярих хүмүүс олон байдаг. 

 

Маргарин гэж чухам юу юм бол?

  Википедияд бичсэнээр маргарин бол захиалгаар бүтээгдсэн хүнс аж. 1860-аад оны үед Францын эзэн хаан III Наполеон армийн хэрэгцээг хангах төдийгүй ядуу ардуудад зориулан цөцгийн тосыг орлох зүйлийг бүтээсэн хүнд өндөр шан өгөхөө зарласан байна. Цэргүүдийн хоолонд цөцгийн тос хэрэглэх нь үнэтэй, тэгээд ч хүрэлцээ муутайгаас гадна амархан мууддаг (ялангуяа халуунд), амт нь гашуурдагтай холбоотойгоор эзэн хаан тийм санаа сэдсэн байжээ. Ийнхүү шингэн тосыг хатуу болгох аргыг боловсруулсан Ипполит Меже-Мурье гэгч франц химич Наполеон хааны шагналыг авчээ.

  Цөцгийн тосыг орлогч энэхүү хямдхан холимог нь сувдтай төстэй гялтганасан өнгөтэй байсан учир шинэ бүтээгдэхүүнд грекээр “сувд” буюу “маргаритарион” гэдэг нэр өгсөн байна. Маргарины түүхий эдэд амт, үнэрийг нь арилгаж цэвэршүүлсэн ургамлын тос агуулагддаг хортой хүнс юм. Шингэн тосоо халааж, дундуур нь устөрөгч гүйлгэхэд устөрөгчийн атомууд ургамлын тосны молекуудтай нэгддэг. Ийнхүү устөрөгчийн нөлөөгөөр тосыг хатууруулахыг “гидрогенизаци” гэх бөгөөд энгийн үгээр хэлбэл тосны хүчлийн молекулуудыг устөрөгчийн атомуудаар чигжиж, шингэн тосыг хатуу болгон хувиргаж байгаа хэрэг. Үүний үр дүнд хатуу тостой төстэй, тосны хүчлийн трансизомер хэмээх зүйл үүсдэг. Трансжир гэж нэрлэгддэг байгалийн бус, хүний бүтээл болох маргарины нэгдлийг задлах фермент хүний биед байдаггүй учир энэ нь цусаар түгээгдэн эрүүл мэндэд асар их хор учруулдаг нь тогтоогджээ. 

 

Масло,  маргарин хоёрыг хэрхэн ялгах вэ? 

 

Масло уу, эсвэл маргарин уу? Энэ хоёрыг ялгаж сурахын  тулд та хамгийн түрүүн орц найрлаганд нь юу орсон байдгийг мэдэж байх хэрэгтэй.

Жинхэнэ цөцгийн тос буюу маслоны найрлаганд дараах үндсэн жорууд орсон байх ёстой:

-Витамин A, D,E агуулагдсан

-Pure natural- байгалийн гаралтай

-Saturated fat- ханасан өөхний найрлагатай- /хэмжээ их/

-Хлострины хэмжээ их 

Харин маргарины найрлагад дараах жорууд бичигдсэн байдаг: 

-Витамин A, D агуулагдсан

-Сontain trans fat- Транс өөх агуулагдсан  

- Маслоноос 25-60 хувь илүү калори агуулсан байдаг /калорын хэмжээ их/

-Unsaturated fat- ханаагүй өөх буюу ургамлын гаралтай / Vegetable oil, Hydrogenated oil/

-Хлострины хэмжээ бага 

Дээрх жоруудаас  харахад та масло, маргариныг ялгахын тулд хамгийн түрүүнд  транс өөх агуулсан эсэхийг нягталж үзэх нь чухал. Өөрөөр хэлбэл транс өөх агуулагдсан бол тэр нь маргарин бөгөөд таны эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлөх бүтээгдэхүүн гэж ойлгож болно.   

Харин үүний дараагаар таны шалгах ёстой зүйл бол ханасан болоод, ханаагүй өөхний  хэмжээ юм. Таны сонгож байгаа бүтээгдэхүүний найрлагад Saturated fat буюу ханасан өөх их хэмжээгээр орсон бол та байгалийн гаралтай бүтээгдэхүүн буюу масло гэж ойлгож болно. Харин эсрэгээрээ  найрлагад нь /Unsaturated fat/ буюу ханаагүй өөхний хэмжээ  их орсон маргарин юм. Мөн таны сонгох гэж байгаа бүтээгдэхүүн дээр транс өөх агуулаагүй гэсэн  мөртлөө vegetable oil /ургалмлын  тос/,  Hydrogenated oil /ус төрөгчтэй газрын тос/-ны найрлагатай гэсэн бол энэ нь ургамлын гаралтай ханаагүй тосоор хийгдсэн маргарин байх нээ.  Та эдгээр зүйлсийг сайн мэдэж байхад масло, маргарин хоёрыг ядах юмгүй ялгаж таньж сурна.

 

Маргарин хүний биед хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

 Барууны хөгжингүй орнуудад хүнсний ямар ч бүтээгдэхүүний шошгон дээр трансжирын агууламжийг заавал заахыг хуульчилсан байдаг аж. Маргаринд трансжирын хэмжээ 40 хувьд хүрдэг учир цусан дахь холестериныг нэмэгдүүлж, эсийн бүрхүүлийн хэвийн ажиллагааг алдагдуулж, хорт хавдар болон судасны эмгэг үүсгэж, бэлгийн чалхад сөргөөр нөлөөлдгийг мэргэжилтнүүд анхааруулсан юм. Мөн маргарины хэрэглээ нь цөцгийн тос, тарган махнаас илүүтэйгээр зүрх судасны өвчний эрсдлийг үүсгэдэг гол зүйл болох нь судалгаагаар нотлогдсон байна. 

Г.Хулан